Het type koptelefoon dat het schadelijkst is, kun je eigenlijk niet met zekerheid zeggen. Het is namelijk afhankelijk van hoe hard je het volume zet en hoe lang je naar muziek luistert. Over het algemeen kun je wel zeggen dat in-ear oordopjes het grootste risico vormen. Dat komt doordat deze dichter bij je trommelvliezen en het gehoorcentrum zitten.
Veel mensen geloven dat ze door het dragen van een bepaald type geluidsdrager gehoorschade onvermijdelijk maken. In de meeste gevallen is dit echter niet waar, waarbij volume en luistertijd een grotere rol spelen. Toch maakt de constructie van uw koptelefoon of oortjes een groot verschil in hoe snel u per ongeluk de grens van veilig luisteren overschrijdt. Om uw gehoor te beschermen, is het daarom de moeite waard om te kijken hoe verschillende soorten koptelefoons werken.
Verschillen tussen oordopjes en over-ear: wat betekent dit voor uw oor?
Koptelefoons zijn er in veel verschillende ontwerpen. We spreken over het algemeen van twee categorieën. U heeft in-ear oortjes (die precies in de gehoorgang passen) en over-ear (die uw oor bedekken met een groot kussen). Hoe deze ontwerpen het trommelvlies beïnvloeden, is cruciaal voor de bescherming van het gehoor.
Waarom oordopjes schadelijker zijn
In-ear oortjes worden in de gehoorgang geplaatst, zodat de geluidsbron direct naast uw trommelvlies ligt. Doordat de gehoorgang vrijwel volledig wordt afgesloten door het oortje, kan het geluid alleen maar tegen het trommelvlies drukken. Dit betekent dat geluid met een veel hoger volume in uw trommelvlies wordt gericht dan wanneer u een koptelefoon op of over uw oren draagt.
Bovendien laten de meeste oordopjes relatief veel omgevingsgeluid door als ze niet precies passen. Het gevolg is dat gebruikers van oortjes in een lawaaierige omgeving (trein, fiets) vaker het volume verhogen. Dit betekent dat het volume snel toeneemt en u nog niet eens gemerkt heeft dat het niveau al schadelijk is.
Het voordeel van over-ear koptelefoons
Over-ear koptelefoons hebben grote kussens die uw oor bedekken. Dit ontwerp biedt veel voordelen voor uw gehoor. Bij een over-ear model ligt de geluidsbron verder van uw trommelvlies. De resulterende directe druk van de geluidsbron is lager, aangezien de lucht ertussen ook in contact staat met uw trommelvlies.
Ook zorgen de grotere oorschelpen van over-ear koptelefoons voor een grotere fysieke afsluiting tegen geluid van buitenaf (passieve geluidsisolatie).
Hierdoor is er minder achtergrondgeluid en dus minder reden om het volume omhoog te draaien. Ja, over-ear koptelefoons kunnen nog steeds gehoorverlies veroorzaken, maar alleen als ze te luid worden gezet. De kans dat dit gebeurt bij correct gebruik is echter veel kleiner dan bij oordopjes.
Geleiding via bot: een veilig alternatief?
Een relatief nieuw product op de markt zijn koptelefoons met beengeleiding. Deze zitten op de jukbeenderen direct voor de oren. Geluidstrillingen worden dan via de botten van de schedel naar uw binnenoor overgebracht. Omdat ze het oor niet bedekken of de gehoorgang afsluiten, wordt het trommelvlies niet direct gestimuleerd. Dit heeft deze koptelefoons bijzonder populair gemaakt bij sportliefhebbers zoals hardlopers en fietsers die zich bewust moeten zijn van hun omgeving.
Koptelefoons met beengeleiding kunnen het trommelvlies beschermen, maar ze zijn ook niet zonder risico. De trillingen bereiken uiteindelijk toch de delicate structuren van uw binnenoor. De haarcellen die daar zitten, kunnen beschadigd raken bij een zeer hoog geluidsvolume. Het is daarom nog steeds belangrijk om het volume te controleren bij het gebruik van koptelefoons met beengeleiding.
De rol van ruisonderdrukking bij het beschermen van uw oren
Active Noise Cancelling (ANC) is een technologie die tegengeluid gebruikt om omgevingsgeluid actief te dempen. Sommigen vragen zich misschien af of ANC gehoorschade kan veroorzaken, maar dat is eigenlijk precies het tegenovergestelde: ruisonderdrukking is een van de beste hulpmiddelen om schade te voorkomen.
Wanneer u zich in een lawaaierige omgeving bevindt, zoals op kantoor, in het openbaar vervoer of op een drukke weg, ontstaat er vrijwel direct een geluidsdrukniveau van 70 tot 80 decibel in uw omgeving. Om uw muziek in zo’n situatie te horen, moet u het volume van uw koptelefoon verhogen naar 85 of 90 dB. Dit is gevaarlijk en kan na verloop van tijd leiden tot gehoorschade. Met ANC wordt het achtergrondgeluid echter elektronisch geëlimineerd. Dit betekent dat u met de juiste koptelefoon kunt genieten van uw muziek of podcast zonder het volume te verhogen in luide situaties. De technologie werkt met geluidsgolven en is onschadelijk voor het trommelvlies.
Hoeveel decibel is schadelijk en hoe lang kunt u luisteren?
Een schadelijk geluidsdrukniveau wordt bepaald door zowel het volume (gemeten in decibel, dB) als de tijdsduur dat dit volume wordt blootgesteld. In het binnenoor bevinden zich zeer delicate haarcellen die zullen afsterven door een overbelasting van geluidsgolven. Als dit te vaak of te lang gebeurt, kunt u permanent uw gehoor verliezen of tinnitus in uw oor krijgen. Dit kan constant rinkelen en fluiten van uw oren veroorzaken.
De algemeen aanvaarde veilige limiet is een decibelniveau van 85 dB voor langere perioden. Dit is vergelijkbaar met het geluid van zwaar verkeer in een stad. Bij dit volume kunt u maximaal 8 uur per dag naar muziek luisteren voordat gehoorverlies optreedt. Het probleem is dat de decibel-schaal logaritmisch is. Dat betekent dat voor elke 3 decibel toename, de geluidsintensiteit verdubbelt en de toegestane duur wordt gehalveerd:
- 85 dB: maximaal 8 uur
- 88 dB: maximaal 4 uur
- 91 dB: maximaal 2 uur
- 94 dB: maximaal 1 uur
- 97 dB: maximaal 30 minuten
- 100 dB: maximaal 15 minuten
De meeste moderne telefoons en koptelefoons kunnen op 100 tot 105 dB afspelen. Als u muziek op deze manier luistert met oordopjes die in uw oren gaan, kan er binnen enkele minuten permanente gehoorschade optreden.
Hoe gehoorverlies door koptelefoons te voorkomen
Voordat u uw koptelefoon weggooit, weet dat u gehoorverlies kunt voorkomen door simpelweg enkele gedragsaanpassingen te maken.
Volg de 60/60-regel
Als vuistregel kunt u voor dagelijks gebruik de 60/60-regel volgen, wat in feite betekent dat u niet luistert met uw koptelefoon hoger dan 60 procent van het maximale volume, en luisterperiodes beperkt tot 60 minuten per keer. Geef uw oren elke uur 15 minuten rust door uw koptelefoon af te zetten.
Gebruik een volumelimiet
Vrijwel alle smartphones (zowel Android als iOS) hebben tegenwoordig de benodigde hardware om te beperken hoe luid het geluid van uw telefoon kan worden. U kunt bijvoorbeeld het volume op uw telefoon beperken tot 80 of 85 dB. De maximale decibels worden ingesteld in de smartphone-instellingen, zodat de telefoon het audiosignaal niet verder laat gaan dan de ingestelde limiet. Zo kunt u de koptelefoon niet te hard zetten.
Let op de pasvorm
Zorg er bij het gebruik van in-ear oordopjes voor dat u de oordopjes gebruikt die het beste bij u passen. Goede siliconen of memory foam oordopjes kunnen een goede afsluiting creëren en u beter isoleren van de buitenwereld, wat betekent dat u het volume waarschijnlijk minder hoeft te verhogen.
Let op signalen
Uw oren zullen u vertellen of het geluid te luid was, aangezien uw oren kunnen rinkelen, vol aanvoelen, of u gedempt spraak of piepjes hoort. Dit zijn symptomen van schade aan de haarcellen van het binnenoor, en als u permanente schade wilt voorkomen, moet u uw oren onmiddellijk rust geven.
Veelgestelde vragen over welke koptelefoons schadelijk zijn
Welke koptelefoon is het schadelijkst voor uw gehoor?
In-ear oordopjes vormen over het algemeen het grootste risico, omdat ze dicht bij het trommelvlies zitten en gebruikers in een lawaaierige omgeving het volume vaak hoger zetten. Uiteindelijk zijn vooral het volume en de luistertijd bepalend voor gehoorschade.
Zijn over-ear koptelefoons beter voor uw gehoor?
Ja. Over-ear koptelefoons sluiten het oor beter af van omgevingsgeluid, waardoor u het volume minder snel hoeft te verhogen. Bij normaal gebruik zijn ze daardoor vaak een veiligere keuze dan in-ear oordopjes.
Kunnen koptelefoons met beengeleiding gehoorschade veroorzaken?
Ja. Hoewel het trommelvlies minder direct wordt belast, bereiken de geluidstrillingen nog steeds het binnenoor. Ook bij beengeleiding kan een te hoog volume leiden tot gehoorschade.
Is Active Noise Cancelling (ANC) slecht voor uw oren?
Nee. ANC is juist gunstig voor uw gehoor, omdat omgevingsgeluid wordt onderdrukt. Hierdoor hoeft u het volume minder hoog te zetten om muziek of podcasts goed te horen.
Vanaf hoeveel decibel ontstaat gehoorschade?
Langdurige blootstelling vanaf ongeveer 85 dB kan schadelijk zijn. Hoe hoger het volume, hoe korter u veilig kunt luisteren. Bij 100 dB is de veilige luistertijd bijvoorbeeld nog maar ongeveer 15 minuten.
Wat is de 60/60-regel?
De 60/60-regel houdt in dat u maximaal 60% van het volume gebruikt en niet langer dan 60 minuten achter elkaar luistert. Geef uw oren daarna voldoende rust.
Helpt een volumebegrenzer tegen gehoorschade?
Ja. Op de meeste smartphones kunt u een maximale volumelimiet instellen. Hierdoor voorkomt u dat het geluid per ongeluk schadelijke niveaus bereikt.
Waaraan merkt u dat het geluid te hard stond?
Een piep of ruis in de oren, een doof gevoel of tijdelijk slechter horen zijn signalen dat uw gehoor overbelast is. Geef uw oren dan direct rust om verdere schade te voorkomen.